PLAVEISELCELCARCINOOM |
 |
WAT IS EEN PLAVEISELCELCARCINOOM ?
Een
plaveiselcelcarcinoom is een vorm van
huidkanker. Carcinoom is de medische term voor
kanker. Plaveiselcellen vormen de bekleding van
allerlei structuren in ons lichaam, en ook de
huid bestaat grotendeels uit plaveiselcellen.
Een plaveiselcel-carcinoom (Latijnse naam:
carcinoma spinocellulare, Engelse term: squamous
cell carcinoma) is een vorm van huidkanker die
de diepte in kan groeien en onderliggende
weefsels kan beschadigen. Ook kan een
plaveiselcel carcinoom uitzaaien naar de
lymfeklieren en andere organen (metastasen) en
men kan er aan overlijden als het niet tijdig
wordt verwijderd.
HOE ZIET EEN
PLAVEISELCEL CARCINOOM ER UIT ?
Het
plaveiselcel carcinoom begint meestal met een
huidkleurig of lichtrood bultje. Dit bultje
wordt langzaam groter, en het kan pijn
veroorzaken. Een plaveiselcel carcinoom kan er
ook uitzien als een wondje, dat geleidelijk
groter wordt. Een plaveiselcel carcinoom wordt
in het begin niet altijd gemakkelijk herkend.
Het plaveiselcel carcinoom kan overal op het
lichaam voorkomen. Maar het komt het meest voor
op plaatsen die aan zonlicht worden
blootgesteld, zoals het gezicht (schedelhuid,
oren, lippen) de handruggen, en de onderbenen en
onderarmen.
![Plaveiselcelcarcinoom, carcinoma spinocellulare (klik op foto voor vergroting) [bron: www.huidziekten.nl] Plaveiselcelcarcinoom, carcinoma spinocellulare](../../afbeeldingen/plaveiselcelcarcinoom-1z.jpg) |
![Plaveiselcelcarcinoom, carcinoma spinocellulare (klik op foto voor vergroting) [bron: www.huidziekten.nl] Plaveiselcelcarcinoom, carcinoma spinocellulare](../../afbeeldingen/plaveiselcelcarcinoom-2z.jpg) |
![Plaveiselcelcarcinoom, carcinoma spinocellulare (klik op foto voor vergroting) [bron: www.huidziekten.nl] Plaveiselcelcarcinoom, carcinoma spinocellulare](../../afbeeldingen/plaveiselcelcarcinoom-3z.jpg) |
plaveiselcel carcinoom |
plaveiselcel carcinoom |
plaveiselcel carcinoom |
![Plaveiselcelcarcinoom, carcinoma spinocellulare (klik op foto voor vergroting) [bron: www.huidziekten.nl] Plaveiselcelcarcinoom, carcinoma spinocellulare](../../afbeeldingen/plaveiselcelcarcinoom-lip-2z.jpg) |
![Plaveiselcelcarcinoom, carcinoma spinocellulare (klik op foto voor vergroting) [bron: www.huidziekten.nl] Plaveiselcelcarcinoom, carcinoma spinocellulare](../../afbeeldingen/plaveiselcelcarcinoom-oorz.jpg) |
![Plaveiselcelcarcinoom, carcinoma spinocellulare (klik op foto voor vergroting) [bron: www.huidziekten.nl] Plaveiselcelcarcinoom, carcinoma spinocellulare](../../afbeeldingen/plaveiselcelcarcinoom-handz.jpg) |
plaveiselcel carcinoom lip |
plaveiselcel carcinoom
oor |
plaveiselcel carcinoom |
Oppervlakkige variant: ziekte van
Bowen Er bestaat ook een oppervlakkige vorm
van plaveiselcel carcinoom, die niet erg
gevaarlijk is en eenvoudig te behandelen is.
Deze vorm heet intra-epidermaal
plaveiselcelcarcinoom of ziekte van Bowen. Het
oppervlakkige plaveiselcelcarcinoom van Bowen
ziet eruit als een rood, schilferend plekje dat
enigszins ruw aanvoelt. Het plekje kan zeer
langzaam groter worden en veroorzaakt geen
klachten.
![Morbus Bowen (Intra-epidermaal spinocellulair carcinoom) (klik op foto voor vergroting) [bron: www.huidziekten.nl] Morbus Bowen](../../afbeeldingen/morbus-bowen-1z.jpg) |
![Morbus Bowen (Intra-epidermaal spinocellulair carcinoom) (klik op foto voor vergroting) [bron: www.huidziekten.nl] Morbus Bowen](../../afbeeldingen/morbus-bowen-9z.jpg) |
![Morbus Bowen (Intra-epidermaal spinocellulair carcinoom) (klik op foto voor vergroting) [bron: www.huidziekten.nl] Morbus Bowen](../../afbeeldingen/morbus-bowen-2z.jpg) |
ziekte van Bowen |
ziekte van Bowen |
ziekte van Bowen |
HOE
ONTSTAAT EEN PLAVEISELCELCARCINOOM ?
De
zon is de grote boosdoener. Het plaveiselcel
carcinoom ontstaat vooral door langdurige
blootstelling aan zonlicht. Het ultraviolet
licht beschadigt het DNA van cellen, waardoor
kwaadaardige tumoren kunnen ontstaan. Daarom
wordt het plaveiselcel carcinoom ook het meest
gezien op plaatsen die de hele dag in het licht
komen, zoals het gezicht en de handruggen.
Mensen met een lichte huid kunnen slechter tegen
de zon en hebben een hogere kans op het krijgen
van huidkanker. Dit geldt ook voor het
plaveiselcel carcinoom.
Een plaveiselcel
carcinoom kan ook ontstaan in langdurig
bestaande wonden. Ook kan een plaveiselcel
carcinoom ontstaan in wratten (vooral genitale
wratten) veroorzaakt door bepaalde
wrattenvirussen (humaan papilloma virus). Ook
bij patiënten waarbij de afweer gestoord is,
bijvoorbeeld omdat ze een donornier hebben
waarvoor ze prednison of andere middelen slikken
die het immuunsysteem onderdrukken, hebben een
verhoogde kans op het krijgen van een
plaveiselcel carcinoom.
HOE WORDT
DE DIAGNOSE GESTELD ?
De diagnose wordt
gesteld op het beeld, op hoe het er uitziet. Het
is niet altijd makkelijk te herkennen, zeker
niet als het een klein bultje of wondje is.
Daarom is het nodig om de verdenking te
bevestigen door middel van microscopisch
onderzoek. Hiervoor wordt onder lokale
verdoving, met verdovingsprikken, een biopt
afgenomen. Een
biopt is een stukje weefsel dat uit de plek
wordt gestanst met een klein rond instrument dat
op een appelboortje lijkt. Soms wordt gelijk de
hele tumor er uitgesneden en opgestuurd voor
onderzoek. Als aanvullend onderzoek wordt
onderzocht of de lymfeklieren in de omgeving
vergroot aanvoelen. Als dat zo is kan er met een
echo gekeken worden naar de lymfklieren, en er
kan met een naald in worden geprikt
(lymfklierpunctie) om materiaal af te nemen. In
uitzonderlijke gevallen wordt een röntgenfoto
van de longen gemaakt om een eventuele
uitzaaiing vast te stellen.
WAT IS
DE BEHANDELING ?
Chirurgie
De eerste
keus behandeling van een plaveiselcelcarcinoom
van de huid is operatief verwijderen. Dit
gebeurt meestal onder plaatselijke verdoving en
wordt gedaan door een dermatoloog of een
(plastisch) chirurg. Bij het uitvoeren van de
ingreep wordt gestreefd naar een zo gunstig
mogelijk cosmetisch resultaat. Maar het is
belangrijk dat het carcinoom volledig wordt
verwijderd, inclusief een randje gezond weefsel
er om heen. Om er zeker van te zijn dat de tumor
helemaal verwijderd is wordt het verwijderde
weefsel altijd microscopisch onderzocht. Als het
carcinoom niet met zekerheid volledig is
weggenomen, of met een te krappe marge er om
heen, dan moet de ingreep opnieuw worden
uitgevoerd.
Bestraling (radiotherapie)
Radiotherapie is ook een effectieve
behandelingsmethode. Het gebied waar de tumor
zit wordt bestraald. Het bestralingsapparaat
wordt zo ingesteld dat de stralen oppervlakkig
blijven en geen schade in de diepte veroorzaken.
Ook wordt de hoeveelheid straling verdeeld over
meerder afspraken. Dat betekent dat men heel
vaak naar het ziekenhuis moet komen voor de
bestraling, veel vaker dan bij de operatieve
behandeling.
Overige methoden
Andere
technieken om een tumor te verwijderen zijn
bevriezen door middel van vloeibare stikstof, of
wegbranden met een elektrisch apparaat
(elektrocoagulatie). Deze technieken zijn niet
de eerste keus en worden alleen in speciale
omstandigheden toegepast.
Behandeling
van oppervlakkig plaveiselcelcarcinoom (ziekte
van Bowen) Het oppervlakkige
plaveiselcelcarcinoom (ziekte van Bowen) kan op
verschillende manieren worden behandeld. Het kan
worden verwijderd met een operatie, maar het kan
ook worden bevroren met vloeibare stikstof of
worden ingesmeerd met een crème die een
celdelingremmend geneesmiddel bevat (Efudix
crème). Ook kan het oppervlakkige
plaveiselcelcarcinoom worden behandeld door het
weg te krabben (curettage) en de oppervlakkige
wond vervolgens dicht te schroeien. Een
nieuwe en effectieve behandeling is de
fotodynamische therapie. Daarbij wordt de
afwijking eerst ingesmeerd met een
lichtgevoelige stof, die vooral in de
carcinoomcellen wordt opgenomen. Enkele uren
later wordt de afwijking belicht met een
intensieve lichtbron. Hierdoor worden de
carcinoomcellen die de lichtgevoelige stof
hebben opgenomen vernietigd, terwijl de normale
gezonde cellen blijven leven.
NACONTROLE
Na de behandeling van een
plaveiselcel carcinoom worden meestal
regelmatige controle afspraken gemaakt gedurende
minimaal 5 jaar. Tijdens de controles wordt de
behandelde plek nagekeken, maar er wordt ook
gecontroleerd of er nieuwe tumoren op andere
plekken zijn ontstaan.
WAT ZIJN DE
VOORUITZICHTEN ?
De vooruitzichten zijn
goed. Als het carcinoom volledig is verwijderd
zullen naderhand vrijwel nooit problemen
optreden. Bij een klein deel van de patiënten
(circa 4%) kan het carcinoom uitzaaien naar de
lymfeklieren of andere organen. Dit gebeurt
vooral bij carcinomen die heel groot zijn (en
dus te laat ontdekt of te laat behandeld) en bij
carcinomen op de oren of de lippen. Als
uitzaaiing is opgetreden zijn de vooruitzichten
veel minder gunstig. Aanvullende chirurgische
behandeling of radiotherapie en eventueel
chemotherapie zijn dan nodig. Uiteindelijk
kan iemand overlijden als gevolg van een
uitgezaaid plaveiselcelcarcinoom. In een grote
studie uit 2008 bij patiënten met een
plaveiselcel carcinoom van de huid bleek
uiteindelijk circa 1% van de patiënten aan de
gevolgen van het carcinoom te zijn overleden.
De vooruitzichten van het oppervlakkige
plaveiselcelcarcinoom (ziekte van Bowen) zijn
zeer gunstig. Deze vorm veroorzaakt vrijwel
nooit ernstige gezondheidsproblemen. Langdurige
controle na behandeling is dan ook niet nodig.
WAT KUNT U ZELF NOG DOEN ?
Na
behandeling van een plaveiselcel carcinoom is
het belangrijk de huid goed in de gaten te
houden. Als er een bultje of wondje ontstaat dat
niet binnen enkele maanden vanzelf weer
verdwijnt, is het verstandig de huisarts of
dermatoloog te raadplegen. Dat moet u ook doen
als u een vergroting opmerkt van lymfeklieren.
Ook moet u zorgen dat u minder schade door
zonlicht oploopt. Blijf niet te lang in de zon,
voorkom zonverbranding, gebruik een
zonnebrandcrème met een factor 15 of hoger.
Draag zonodig een hoofddeksel (b.v. een pet voor
mannen met een kale schedel).
|